خودروهای هیبریدی راه نجات یا مسکن موقت
کاهش مصرف سوخت با خودروهای هیبریدی
خودروهای هیبریدی در سالهای اخیر به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت مصرف سوخت در جهان معرفی شدهاند. بررسیها نشان میدهد خودروهای هیبریدی غیرپلاگین در مقایسه با خودروهای بنزینی مشابه توانایی کاهش مصرفی در حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد دارند. این عدد در نگاه اول چشمگیر به نظر میرسد، اما در شرایط ایران که ناوگان کشور شامل حدود ۳۵ میلیون خودرو و موتورسیکلت بنزینسوز است، عرضه تعداد محدودی خودروهای هیبریدی نمیتواند به سرعت منجر به کاهش جدی مصرف سوختهای فسیلی شود. بنابراین تحلیلگران معتقدند برای دستیابی به اثرات واقعی باید عرضه این خودروها به شکل قابل توجهی افزایش یافته و همزمان خودروهای فرسوده و پرمصرف از رده خارج شوند.
برقی، بنزینی یا هیبریدی؟
واقعیت این است که برای انتخاب بین این سه دسته خودرو باید دید چه نوع کاربری و چه ویژگیهایی مدنظر است. خودروهای هیبریدی همانطور که از نامشان پیداست ترکیبی از دو فناوری برقی و بنزینی هستند و به همین دلیل هم مزایای خودروهای برقی و هم بخشی از محدودیتهای آنها را به همراه دارند. بزرگترین مزیت خودروهای هیبریدی در مقایسه با خودروهای برقی عدم نیاز الزامی به جایگاههای شارژ است. در مقایسه با خودروهای بنزینی نیز برگ برنده آنها مصرف سوخت کمتر، صدای کمتر موتور، آلایندگی پایینتر و توان پیمایش بیشتر به دلیل بهرهمندی از دو منبع انرژی است. از سوی دیگر این خودروها به دلیل سابقه طولانیتر حضور در ایران، شبکهای گستردهتر از تعمیرکاران متخصص دارند و حتی در صورت خرابی سیستم باتری در برخی موارد همچنان قابلیت ادامه حرکت خواهند داشت.
ضرورت نوسازی ناوگان فرسوده
یکی از اصلیترین پیششرطهای موفقیت خودروهای هیبریدی در کشور اجرای سیاستهای گسترده اسقاط خودروهای فرسوده است. در حال حاضر بخش مهمی از ناوگان حملونقل سبک و سنگین ایران به خودروهای قدیمی اختصاص دارد که به دلیل تکنولوژی پایین و استهلاک بالا، مصرف سوخت چندین برابر متوسط جهانی دارند. اگر این خودروها همچنان در خیابانها تردد کنند، ورود خودروهای هیبریدی به تنهایی نمیتواند مصرف ملی سوخت را کاهش دهد. کارشناسان بر این باورند که باید همزمان با توسعه واردات و تولید خودروهای هیبریدی، طرحی جامع برای جایگزینی خودروهای فرسوده تدوین و به اجرا گذاشته شود.
عرضه گسترده خودروهای هیبریدی
خودروهای هیبریدی تنها زمانی میتوانند تاثیر عمیق بر کاهش مصرف سوخت بگذارند که سهم آنها در بازار به سطح قابل توجهی برسد. در شرایط فعلی به دلیل محدودیتهای واردات و هزینههای بالای تولید داخلی، تعداد خودروهای هیبریدی عرضهشده در کشور بسیار اندک است. از این رو سیاستگذاران باید مسیر واردات هدفمند و همچنین تولید مشترک با شرکتهای معتبر خارجی را تسهیل کنند. تجربه جهانی نشان داده کشورهایی که توانستهاند با ترکیبی از تولید داخل و واردات، حجم عرضه را افزایش دهند، سریعتر به اهداف کاهش مصرف سوخت و کاهش آلودگی هوا دست یافتهاند.
چالشهای اقتصادی و زیرساختی
هرچند خودروهای هیبریدی در مصرف سوخت صرفهجویی میکنند، اما هزینه اولیه خرید آنها همچنان بالا است. همین موضوع موجب شده بسیاری از مصرفکنندگان ایرانی توانایی خرید این خودروها را نداشته باشند. علاوه بر این، نبود شبکه خدمات پس از فروش و تعمیرگاههای تخصصی برای خودروهای هیبریدی نگرانی دیگری برای خریداران محسوب میشود. اگر زیرساخت خدماتی و تامین قطعات یدکی فراهم نشود، حتی علاقهمندان به فناوریهای نوین نیز برای خرید تردید خواهند داشت. بنابراین همزمان با توسعه بازار خودروهای هیبریدی باید به زیرساختهای اقتصادی و خدماتی نیز توجه ویژهای شود.
تاثیر زیستمحیطی خودروهای هیبریدی
یکی دیگر از محورهای مهم در بررسی خودروهای هیبریدی، تاثیر آنها بر محیط زیست است. کاهش مصرف سوختهای فسیلی به طور مستقیم به کاهش آلایندههای هوا منجر میشود. در کلانشهرهایی مانند تهران، اصفهان و مشهد که آلودگی هوا به بحران جدی تبدیل شده است، استفاده گسترده از خودروهای هیبریدی میتواند بهبود محسوسی در کیفیت هوای شهری ایجاد کند. با این حال، این اثر مثبت تنها زمانی محقق خواهد شد که تعداد خودروهای هیبریدی در ناوگان شهری به حد قابل قبول برسد. به همین دلیل سیاستگذاران باید از منظر زیستمحیطی نیز برای توسعه این خودروها مشوقهای ویژه در نظر بگیرند.
سیاستگذاری و مشوقهای دولتی
خودروهای هیبریدی بدون سیاستهای حمایتی دولت نمیتوانند جایگاه واقعی خود را در بازار پیدا کنند. تجربه کشورهایی مانند چین و ترکیه نشان داده که معافیتهای مالیاتی، وامهای کمبهره و امتیازهای تردد شهری میتواند انگیزه خرید را برای مردم چند برابر کند. در ایران نیز در صورت اعمال مشوقهای مالی و غیرمالی امکان افزایش سریعتر سهم خودروهای هیبریدی وجود خواهد داشت. از سوی دیگر باید قوانین مشخصی برای واردات خودروهای هیبریدی تدوین شود تا سرمایهگذاران و واردکنندگان با اطمینان بیشتری به این بازار ورود کنند. نکته ای که در ایران بیش از هر موردی میتواند اعتماد خریداران این خودروها افزایش دهد، گارانتی وجود باتریها و قطعات مربوط به اجزا برقی این خودروهاست و دلیل این موضوع چیزی جز تحریمها و نوسان قیمت ارز نیست.
آینده خودروهای هیبریدی در ایران
با توجه به شرایط کنونی بازار و مصرف بالای سوختهای فسیلی، خودروهای هیبریدی میتوانند بخشی از راهحل بحران انرژی کشور باشند. اما کارشناسان تاکید میکنند که این خودروها به تنهایی معجزه نخواهند کرد. ترکیبی از افزایش عرضه خودروهای هیبریدی، اجرای برنامههای گسترده اسقاط خودروهای فرسوده و ایجاد مشوقهای جدی دولتی میتواند آینده روشنی برای کاهش مصرف سوخت و کاهش آلودگی هوا رقم بزند. در غیر این صورت خودروهای هیبریدی صرفا به یک نماد لوکس و محدود در خیابانها تبدیل خواهند شد، بدون آنکه تاثیری واقعی بر مصرف ملی سوخت داشته باشند.
جمعبندی تحلیلی
تحلیل موضوع نشان میدهد خودروهای هیبریدی در ذات خود ابزاری کارآمد برای کاهش مصرف سوخت هستند و در مقیاس جهانی اثرات مثبت آنها بارها اثبات شده است. با این حال در شرایط ایران تحقق این اثرات تنها در صورتی امکانپذیر خواهد بود که عرضه به شکل گسترده صورت گیرد و ناوگان فرسوده جایگزین شود. در غیر این صورت خودروهای هیبریدی به جای اینکه راهحلی واقعی باشند تنها نقشی نمادین ایفا خواهند کرد.